Column

Democratische Bermudadriehoek

Een column door Gerolf Annemans

Deze week streken aan de Universiteit Antwerpen enkele tientallen studenten uit heel Europa neer in het kader van een Zomerschool van het zogeheten "Utrecht Netwerk". Dat Utrecht Netwerk groepeert een dertigtal universiteiten die met subsidies van de Europese Unie opleidingen verzorgen en dit jaar dus in Antwerpen omdat ze onder de grote titel "Contesting Democracy" wilden nagaan hoe "extreem-rechts" de democratie in gevaar brengt en hoe zulks dient vermeden te worden. Ikzelf was uitgenodigd voor het politieke luik en kwam aan het woord nadat eerst aan bod kwamen Jos Gysels (aartsvader van het cordon sanitaire) en Claude Marinower (VLD ex-kamerlid en gemeenteraadslid en min of meer naar eigen zeggen de enige verdediger van de Joodse belangen in de Antwerpse politiek). Het debat werd gemodereerd door Dajo De Prins van het Centrum Discriminatierecht van de Universiteit Antwerpen. Vraag mij niet wat Discriminatierecht is maar naar mijn gevoel is het de rechtstak die zich bezighoudt met te bepalen wanneer iemand discrimineert en wanneer dus deze persoon onder toepassing valt van de Belgische anti-discriminatiewet die op dat vlak -onder impuls van Onkelinx- destijds een van de meest verregaande van de wereld is geworden. U kent mijn stelling. De enige discriminatie die maatschappelijk écht indrukwekkend is, is deze die de politieke strekking van het Vlaams Belang en zijn leden wordt aangedaan in het kader van de werking van alweer een wereldunicum: het cordon sanitaire.

De studenten waren goed geprepareerd, ondermeer door een gretige Patrick Janssens die hen de avond voordien plechtig had ontvangen om uit te leggen hoe hij zogenaamd "succesvol" het monster van Loch Ness had weten te verslaan in 2006. Dat ondertussen de rollen alweer omgekeerd zijn en bij de laatste verkiezingen Dewinter Janssens met straatlengten had geklopt, zal hij er wel niet bij hebben verteld. Ook het feit dat dat zogeheten "ongelooflijk verlies" van het Vlaams Belang in 2009 niet had verhinderd dat wij toch wel weer de tweede grootste partij van het land waren geworden, wekte verbazing.

Bij mijn uiteenzetting heb ik niet zozeer de feiten behandeld maar veeleer aandacht gevraagd voor twee belangrijke principes.

1. Democratie is een formeel, procedureel stel regels en normen over hoe politieke ideeën in politieke macht worden omgezet en die moeten gerespecteerd worden door de politieke spelers. Veel meer mag men niet verwachten van een politieke partij en dus mogen ons inziens bijvoorbeeld geen bijkomende en zeker geen inhoudelijke voorwaarden worden toegevoegd aan die spelregels bijvoorbeeld om politieke partijen te verplichten de inhoud van hun ideeën in te perken. Ongepaste of ongewenste ideeën kunnen enkel met argumenten bestreden worden. Een politieke partij die de spelregels van de democratie respecteert, en die ook die spelregels niet wil aantasten (cfr. het in academische kringen merkwaardig genoeg nog altijd naar voren geschoven voorbeeld van de machtsgreep in nazi-Duitsland) kan niet omwille van haar programma gediscrimineerd of gesanctioneerd worden. Het is integendeel noodzakelijk dat politieke ideeën in alle vrijheid en onder bescherming van de vrijheid van meningsuiting tot uiting en tot ontwikkeling kunnen worden gebracht. Dat is de essentie en het centrale thema van de democratie. Een regime dat daar aan tornt komt al vlug op een hellend vlak. Immers wie wordt aangesteld om volgens welke criteria te bepalen dat een politieke partij in een democratie "ongewenst" is? De rechter? Volgens (grond)wettelijk geformuleerde politieke criteria die een meerderheid aldus opdringt aan een kritische oppositie? Of erger nog, omgekeerd, die een meerderheid buitenspel zouden kunnen zetten op basis van een rechterlijke toepassing van door een democratische evolutie achterhaalde oude (grond)wettekst? Of nog erger: op basis van vage interpreteerbare principes? Wij zijn van oordeel dat het best is zich in een democratie aan de veilige kant te houden. De baas van de rechter is de wet. Maar de baas van de politiek is het volk. En niemand anders. Vandaar onze aandacht voor de formele aspecten van democratie die essentieel zijn om te bepalen zowel hoe wie politieke macht verwerft als om te bepalen dat het respecteren van die regels een absolute en geen relatieve vrijheid van meningsuiting waarborgt.

2. Als een democratisch regime via een wereldunicum zoals het cordon sanitaire probeert in naam van een aantal zogeheten basiswaarden (core values) een overwinnaar van verkiezingen of zelfs gewoon een grote politieke partij (permanent) buitenspel te zetten, dan kan men spreken van een zwakke, een verarmde, een verminkte democratie. Een volwassen democratie kan en durft dat debat wèl aan en duldt niet dat ze afgesneden wordt, in de media en in de werking van politieke uitwisseling van ideeën en programma's, afgesneden wordt van een kwart van haar eigen bevolking of van de ideeën die deze groep vertegenwoordigd of minstens vertolkt wil zien. Zelfs het hevigste debat moet in onze visie op democratie kunnen. Dat principieel uitsluiten is niet alleen ontoelaatbaar: het is ook dom. Cordon sanitaire, cordon mediatique, vakbondsuitsluiting: het is allemaal dom. Een democratie die zich permitteert dit te doen, verlaagt zichzelf. Ze ontzegt zichzelf noodzakelijke bottom-top informatie over wat er leeft in de samenleving die ze zegt te vertegenwoordigen. Ze vertegenwoordigt niet en ze snijdt zich af van ideeën-zuurstof, ze verdort. Een dergelijk systeem kan eigenlijk alleen in een land als België. België is dan ook geen echte democratie. Een minderheid is er op uitvoerend niveau paritair (over)vertegenwoordigd. De federale regering is de laatste jaren - want de toestand verslechtert zienderogen - van kwaad naar erger gegaan. Onder Verhofstadt was de meerderheid in het parlement in meerderheid uit de landelijke (Franstalige) minderheid samengesteld. Sinds de CD&V N-VA overwinning van 2007 is het nog erger geworden. Vlamingen worden nu geregeerd door een federale regering die slechts een minderheid van de eigen Vlaamse volksvertegenwoordigers huisvest. Een dergelijk democratisch wangedrocht, een regime dat op een dergelijk onrechtvaardig drijfzand is gebouwd, kan zich geen open, sterke, klare, heldere of zuurstofrijke democratie veroorloven. Verminkingen zijn een logisch gevolg van dit bipolair on-evenwicht en de belangrijkste verminking is het cordon sanitaire tegen de partij die de stopzetting van dit koninkrijk en de opsplitsing ervan voorstelt. België is een democratische Bermudadriehoek.




Categorie: